Adaptogeny cieszą się rosnącym zainteresowaniem osób poszukujących naturalnych składników, którymi mogą uzupełnić codzienną dietę. Do tej grupy często zalicza się nie tylko ekstrakty roślinne, lecz także grzyby funkcjonalne, takie jak Lion’s Mane, Cordyceps, Chaga i Reishi. Poszczególne gatunki różnią się składem, sposobem pozyskiwania oraz historią tradycyjnego zastosowania.
Jak wybrać dobry suplement z grzybów funkcjonalnych? Czym różni się ekstrakt od sproszkowanego surowca i dlaczego warto sprawdzać zawartość beta-glukanów? W tym artykule przedstawiamy najważniejsze informacje, które pomogą świadomie porównać dostępne produkty.
Czym są adaptogeny?
Termin „adaptogen” jest używany w odniesieniu do wybranych surowców naturalnych analizowanych w kontekście reakcji organizmu na różne czynniki obciążające. Pojęcie to wywodzi się z badań prowadzonych w XX wieku i jest obecnie często wykorzystywane w literaturze popularnonaukowej oraz przy opisywaniu suplementów diety.
Adaptogeny nie stanowią jednak formalnej kategorii składników odżywczych ani odrębnej grupy produktów w prawie żywnościowym. Samo określenie danego surowca jako adaptogenu nie potwierdza jego skuteczności w konkretnym zastosowaniu i nie może zastępować dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych.
Badania nad naturalnymi surowcami obejmują między innymi ich skład chemiczny i potencjalne mechanizmy biologiczne. Wyniki uzyskane w laboratorium lub na modelach zwierzęcych nie zawsze można jednak bezpośrednio przenosić na człowieka. Dlatego należy ostrożnie podchodzić do daleko idących obietnic dotyczących ich działania.
Adaptogeny a grzyby funkcjonalne – czy oznaczają to samo?
Grzyby funkcjonalne to potoczne określenie gatunków wykorzystywanych jako żywność, surowce tradycyjne albo składniki suplementów diety. Nie wszystkie grzyby funkcjonalne muszą być uznawane za adaptogeny, a znaczenie obu pojęć zależy od przyjętej definicji.
Do najczęściej opisywanych gatunków należą:
- Lion’s Mane – Hericium erinaceus,
- Cordyceps, najczęściej Cordyceps militaris,
- Chaga – Inonotus obliquus,
- Reishi – gatunki należące do rodzaju Ganoderma.
Każdy z nich zawiera inne związki i wymaga osobnej oceny. Nie należy zakładać, że wszystkie produkty określane jako adaptogeny mają takie same właściwości lub mogą być stosowane zamiennie.
Najpopularniejsze grzyby funkcjonalne
Lion’s Mane – soplówka jeżowata
Lion’s Mane, czyli soplówka jeżowata (Hericium erinaceus), to jadalny grzyb wyróżniający się charakterystycznym owocnikiem przypominającym jasną grzywę. Naturalnie występuje między innymi na pniach drzew liściastych i jest wykorzystywany kulinarnie w krajach azjatyckich.
Soplówka jeżowata zawiera między innymi polisacharydy, w tym beta-glukany. W badaniach analizowane są także związki charakterystyczne dla tego gatunku, takie jak hericenony i erinacyny. Ich zawartość zależy między innymi od tego, czy wykorzystano owocnik, grzybnię oraz jaki proces ekstrakcji zastosował producent.
Lion’s Mane jest często przedstawiany jako składnik produktów przeznaczonych dla osób zainteresowanych koncentracją i pracą umysłową. Badania z udziałem ludzi są jednak nadal ograniczone, dlatego nie należy przedstawiać soplówki jako środka leczącego zaburzenia pamięci, choroby neurologiczne lub problemy psychiczne.
Cordyceps – maczużnik
Cordyceps to określenie obejmujące grzyby należące do kilku gatunków. W suplementach diety często wykorzystuje się hodowany Cordyceps militaris. W tradycyjnych źródłach można spotkać również nazwę Ophiocordyceps sinensis, wcześniej klasyfikowaną jako Cordyceps sinensis.
Naturalny Ophiocordyceps sinensis jest trudny do pozyskania, dlatego dostępne suplementy mogą zawierać hodowaną grzybnię albo owocniki innych gatunków. Z tego względu na etykiecie warto sprawdzić pełną nazwę łacińską, część wykorzystanego surowca oraz sposób hodowli.
Cordyceps zawiera między innymi polisacharydy oraz nukleozydy. Jednym z częściej analizowanych związków jest kordycepina, której zawartość może różnić się zależnie od gatunku i ekstraktu. Cordyceps jest popularny wśród osób aktywnych, jednak wyniki badań dotyczących jego wpływu na wydolność nie są jednoznaczne.
Chaga – błyskoporek podkorowy
Chaga, czyli błyskoporek podkorowy (Inonotus obliquus), rozwija się przede wszystkim na brzozach rosnących w chłodniejszych regionach Europy, Azji i Ameryki Północnej. Tworzy charakterystyczną ciemną narośl, która nie jest typowym owocnikiem grzyba.
W Chaga występują między innymi polisacharydy, melaniny i związki pochodzące z drzewa, na którym grzyb się rozwija. Skład preparatu może zależeć od miejsca zbioru, wykorzystanej części surowca oraz zastosowanej metody ekstrakcji.
Większość informacji dotyczących aktywności biologicznej Chaga pochodzi z badań laboratoryjnych i przedklinicznych. Dane kliniczne dotyczące stosowania przez ludzi pozostają ograniczone. Chaga może zawierać znaczne ilości szczawianów, dlatego szczególną ostrożność powinny zachować osoby z chorobami nerek lub skłonnością do powstawania kamieni nerkowych.
Reishi – lakownica żółtawa
Reishi jest nazwą używaną wobec grzybów z rodzaju Ganoderma. Na etykietach suplementów często pojawia się nazwa Ganoderma lucidum, choć klasyfikacja poszczególnych gatunków bywa złożona i nie każdy surowiec sprzedawany jako Reishi musi być identyczny pod względem botanicznym.
Reishi zawiera między innymi polisacharydy oraz triterpenoidy. Ich ilość zależy od gatunku, części grzyba, warunków hodowli i metody ekstrakcji. Z tego powodu dwa preparaty o podobnej nazwie mogą znacząco różnić się składem.
Grzyb ten ma długą historię tradycyjnego wykorzystania w Azji, ale tradycja nie jest równoznaczna z potwierdzeniem skuteczności klinicznej. Reishi nie powinno być przedstawiane jako produkt leczący choroby lub zastępujący terapię zaleconą przez lekarza.
Jak wybrać suplement z grzybów funkcjonalnych?
Podczas wyboru suplementu z grzybów funkcjonalnych nie należy kierować się wyłącznie nazwą produktu ani wysoką proporcją ekstraktu. Najważniejsze są informacje pozwalające ustalić, co rzeczywiście znajduje się w zalecanej porcji.
Warto zwrócić uwagę na:
- pełną nazwę gatunkową, najlepiej również w języku łacińskim,
- informację o wykorzystaniu owocnika, grzybni albo obu tych części,
- ilość ekstraktu w zalecanej porcji dziennej,
- deklarowaną zawartość beta-glukanów, jeśli została oznaczona,
- metodę ekstrakcji i zastosowany rozpuszczalnik,
- pełny skład, w tym substancje pomocnicze,
- zalecany sposób stosowania i ostrzeżenia.
Wysoka liczba podana przy proporcji ekstraktu, na przykład 10:1 lub 30:1, nie wystarcza do samodzielnej oceny jakości. Informuje ona o deklarowanej relacji ilości surowca do otrzymanego ekstraktu, ale nie określa automatycznie zawartości wszystkich substancji charakterystycznych.
Owocnik czy grzybnia – jaka jest różnica?
Owocnik jest widoczną częścią grzyba odpowiedzialną za wytwarzanie zarodników. Grzybnia tworzy natomiast sieć strzępek rozwijających się w podłożu. Obie części mogą różnić się składem chemicznym, dlatego informacja o zastosowanym surowcu ma znaczenie.
W produktach zawierających grzybnię hodowaną na zbożu część gotowego proszku może pochodzić również z podłoża hodowlanego. Nie oznacza to automatycznie, że taki produkt jest niewłaściwy, ale jego skład będzie inny niż skład ekstraktu uzyskanego wyłącznie z owocników.
Najważniejsza jest przejrzysta etykieta, która pozwala ustalić, jaką część grzyba wykorzystano i jakie substancje oznaczono w gotowym produkcie.
Ekstrakt, proszek i standaryzacja
Sproszkowany grzyb powstaje przez wysuszenie oraz rozdrobnienie surowca. Ekstrakt otrzymuje się natomiast w procesie, którego celem jest przeniesienie wybranych składników do roztworu, a następnie ich skoncentrowanie.
Ekstrakcja wodna jest stosowana między innymi w celu pozyskiwania rozpuszczalnych polisacharydów. Ekstrakcja wodno-alkoholowa może umożliwiać uzyskanie szerszego zakresu związków, w tym niektórych substancji słabiej rozpuszczalnych w wodzie. Odpowiednia metoda zależy jednak od gatunku i oczekiwanego składu ekstraktu.
Beta-glukany są określoną grupą polisacharydów, ale nie każdy polisacharyd jest beta-glukanem. Deklaracja całkowitej zawartości polisacharydów nie jest więc tym samym co oznaczona zawartość beta-glukanów.
Bezpieczne stosowanie adaptogenów
Naturalne pochodzenie składnika nie oznacza, że będzie on odpowiedni dla każdej osoby. Suplementy zawierające skoncentrowane ekstrakty mogą powodować działania niepożądane, reakcje alergiczne albo wpływać na działanie leków.
Przed zastosowaniem należy:
- przeczytać pełny skład oraz ostrzeżenia,
- nie przekraczać zalecanej porcji dziennej,
- nie łączyć wielu preparatów bez sprawdzenia ich składów,
- przerwać stosowanie w przypadku wystąpienia reakcji alergicznej lub innych niepokojących objawów,
- skonsultować się ze specjalistą w przypadku chorób przewlekłych i przyjmowania leków.
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby stosujące leki przeciwzakrzepowe, przeciwpłytkowe, przeciwcukrzycowe lub immunosupresyjne. Konsultacja jest również wskazana przed planowanym zabiegiem, podczas ciąży i karmienia piersią oraz w przypadku chorób wątroby lub nerek.
Dane dotyczące bezpieczeństwa długotrwałego stosowania części skoncentrowanych ekstraktów są ograniczone. Suplement nie powinien zastępować zróżnicowanej diety, diagnozy medycznej ani leczenia zaleconego przez lekarza.
Adaptogeny w sklepie VitalHack
Sklep VitalHack oferuje suplementy diety zawierające starannie wybrane składniki, w tym produkty z kategorii adaptogenów i grzybów funkcjonalnych. Przejrzyste informacje o składzie, wielkości porcji i formie produktu pomagają porównać dostępne warianty.
Wybierając sklep z adaptogenami, warto sprawdzić, czy opis produktu zawiera pełną nazwę surowca, informację o rodzaju ekstraktu, wykorzystanej części grzyba oraz ilości składników w zalecanej porcji. Takie dane są bardziej przydatne niż ogólne hasła marketingowe.
Oferta VitalHack pozwala dopasować formę suplementu do indywidualnych preferencji. Niezależnie od wybranego produktu należy przestrzegać sposobu stosowania podanego na etykiecie i traktować suplementację jako uzupełnienie, a nie zamiennik zróżnicowanego żywienia.
Podsumowanie
Lion’s Mane, Cordyceps, Chaga i Reishi należą do najpopularniejszych grzybów funkcjonalnych i są często opisywane jako adaptogeny. Każdy z tych gatunków ma jednak odmienny skład, historię wykorzystania i zakres dostępnych badań. Nie powinno się zatem przypisywać im jednakowych właściwości.
Przed zakupem warto sprawdzić gatunek grzyba, wykorzystanie owocnika lub grzybni, metodę ekstrakcji, zawartość oznaczonych składników oraz zalecaną porcję dzienną. Świadomy wybór powinien opierać się na dokładnych informacjach, a nie na obietnicach szybkich lub gwarantowanych rezultatów.
